×

Kedilerin Acı Çekip Çekmediğini Anlamak Sanılandan Çok Daha Zor

Ağrınız olduğunda doktor nerenizin ağrıdığını nasıl bilir? Genellikle söylemeniz gerekir. Tam olarak neresinin ağrıdığını gösteren bir vücut şekli çizebilir veya ağrının miktarını bir ölçüm tablosu üzerinde gösterebilirsiniz (Şekil 1).

 

Şekil 1. İnsanlardaki ağrı seviyesini ölçmek için bir ağrı değerlendirme aracı örneği. Konu kedilere gelince mesele çok daha karmaşık.

 


İnsanlar acıyı; fiziksel, duygusal ve zihinsel sağlıklarını etkileyen rahatsız edici bir his olarak betimler.


Bir hayvanın acı çektiğini anlayabilir miyiz? Belki. Bazı hayvanlar için açıkta bir yara gibi acı çektiklerine dair bariz belirtiler vardır. Geçmişte Descartes gibi bazı filozoflar yaralanmış bile olsalar hayvanların acıyı hissettiklerine inanmazdı (1); bilim insanları sadece son 30-40 yılda hayvanların acı çekebildiğini anladılar. Araştırmacılar hayvanlardaki ağrıyı ölçebilecek ve doğru olarak tarif edebilecek bilimsel metotlar bile buldular (2).


Hayvanlarda acıya dair belirgin göstergeler bulunabilir; örneğin ağırlığı bir uzuva vermekten kaçınmak veya acıyı tetikleyebilecek sıcak soba benzeri bir uyarıcıdan uzak durmak gibi. Ama yüz ifadesinde, duruşta, kişilikte ve iştahtaki değişiklikler gibi net olmayan belirtiler de gözlenebilir. Kedilerde acıyı anlamak da daha karmaşık olabilir. Tahmin edebileceğimiz gibi kediler, av hayvanları olarak ağrı belirtilerini ve rahatsızlıklarını kendilerini saldırıya açık hâle getirebileceği için saklamaya yatkındırlar.

 

İnsanların, kedilerinin beden dillerini okumada genellikle zorlandığını da biliyoruz; buna acıyı gösterebilecek işaretler de dahil. Bu nedenle, kısırlaştırma gibi büyük ameliyatlar sonrasında bile kediler ne yazık ki ilaçtan yoksun bırakılırlar. Kedilerin çektiği acıyı anlama ve karşılık vermedeki yetersizliğimiz kedilerin acı çekmesine neden olur ve bunun önlenmesi gerekir (3).

 


Öyleyse kedilerdeki acı hissini saptamak hakkında ne biliyoruz?


Son 15 yılda yüzlerce çalışma kedilerdeki acı hissini ölçmeye çalıştı. Lincoln Üniversitesi’nde Isabella Merola ve Daniel Mills isimli iki bilim insanının bu çalışmaları değerlendirip yetersiz olanları elemesiyle geriye incelenecek 100 çalışma kaldı (4).


Yaptıkları inceleme, kısırlaştırma, fazlasıyla acı verici tırnak sökme gibi operasyonlar sonrasında veya kırılmış bir kemiğin iyileşme sürecinde kedilerin değerlendirildiğini belirtiyordu. Merola ve Mills kedilerdeki acı hissini ölçmek için kullanılan araçları bu çalışmalar üzerinden teşhis edebildiler.

 

Ölçüm araçlarını içeren pek çok çalışma varsayılan acıyı tespit etmek için bir gözlemciye ihtiyaç duyabilir veya bazı özel belirtiler gerekebilir (aksama veya temasa tepki gösterme gibi, Şekil 2). Ölçekler potansiyel olarak faydalı araçlar olsalar da, özneldir (gözlemciye bağımlıdır) ve bu nedenle sınırlamalara sahiptirler.

 

 

Şekil 2. Glasgow Kedi Birleşik Ağrı Değerlendirme Ölçeği (6); Şekil 3 dâhil.
Her bölümden en uygun ifadeyi seçin ve kedideki acıyı ölçmek için sonuçları toplayın. Eğer birden fazla ifade uyuyorsa yüksek olan değeri seçin.

 


Başka bir yöntem acıya neden olarak (ısı, basınç, elektrik yoluyla) hangi seviyenin kedinin irkilmesine yol açacağını görmektir. Bu gibi yöntemler kedilerle etkileşimi gerektirir; ancak kediler yabancılarla bilmedikleri bir ortamda bulunmaktan rahatsız olurlar, bu durumda da acıyı tespit etmek zorlaşır.


Bunun dışında davranış gözlemleri yapan bir araştırmacının veya kedi sahibinin taraflı raporlarına dayanan çalışmalar var. Örneğin, ses çıkarmak, ciltte seğirme, kuyruk hareketleri, patilerin titremesi, uyuşukluk, duruşta bozukluk gibi gözlenebilir davranışlar kedinin acı çektiğinin belirtileri olabilir.

 

Öyleyse hangi yöntemler en iyisi? Yazarlar acıyı anlamak için kedilerin davranışlarını gözlemleme yolunu tavsiye ediyorlar.

 

Bunun dışında eğer kedi sahipleri hatta veteriner hekimler, kedilerinin davranışlarında dikkat etmeleri gereken belirtiler konusunda daha iyi eğitilirlerse, kedilerde acıyı tanımlayabilir ve bildirebilirler.


Bir kedinin acı çekip çekmediğini anlamanın yollarından biri de yüz ifadesine bakmaktır (Şekil 3). Kedilerde farklı yüz ifadeleri, yani iki kulakta da ve ağız-burun bölgesindeki değişiklikler acının derecesi hakkında bilgi verebilir (5). Ne yazık ki, pek çok kişi bu belirtileri fark edemez.

 


Şekil 3. Kedi yüzü ölçeği, kedilerde ağrıya tepki olarak kulaktaki (a) ve ağızdaki (b) değişiklikleri gösteriyor. Soldan sağa: ağrı yok (0), ortalama ağrı (1), şiddetli ağrı (2).

 

 

Bu incelemedeki 100 çalışmada bile hâlâ pek çok cevapsız soru var.


Acıyı ölçmek için kullanılan yöntemler öncelikle ameliyatlar ve ciddi yaralanmalar için kullanıldığından, kedilerdeki artrit, çeşitli kanserler, diş sorunları ve pek çok diğer hastalık ve yaralanmaların neden olduğu kronik durumları saptamak için pek etkili olmayabilir. Bu nedenle kronik ağrıları ölçmek için daha fazla araştırma yapmak gerekiyor.


Neden bilim insanları kedilerin duyduğu acı hissini ölçmeyi uğraştırıcı buluyorlar? Bunun birkaç nedeni var:


Bu konuda yapılan çok sayıda çalışmaya rağmen kedilerdeki acı hissini nasıl ölçebileceğimiz konusunda hâlâ oldukça kısıtlı bilgiye sahibiz. Çeşitli testler ve farklı yaklaşımlar olmasına rağmen hiçbiri yeterli değil. Belki bir gün kedilerdeki acıyı değerlendirebilecek güvenilir ve evrensel bir yöntem keşfederiz.


Kediler ağrılarını saklamakta çok ustalar, bu yüzden kesinlikle biliyoruz ki bu kolay olmayacak.

 

 

 

Yazan: Delgado M. (2015, Mayıs 18). Pain detection in cats: Why is it so difficult? Cats and squirrels and other important things…

 

Çeviren: Elvira Mysanthrope

 

Düzenleyen: Anadolu Kedisi

 

 

Kaynaklar:

1. Wilson D. S. (2010). Animals and Ethics. The Internet Encyclopedia of Philosophy. 
2. Sneddon, L. U., Elwood, R. W., Adamo, S. A., & Leach, M. C. (2014). Defining and assessing animal pain. Animal behaviour, 97, 201-212.
3. International Cat Care (2016). Cats deserve pain relief too.  
4. Merola, I., & Mills, D. S. (2016). Systematic review of the behavioural assessment of pain in cats. Journal of feline medicine and surgery, 18(2), 60-76.
5. Holden, E., Calvo, G., Collins, M., Bell, A., Reid, J., Scott, E. M., & Nolan, A. M. (2014). Evaluation of facial expression in acute pain in cats. Journal of Small Animal Practice, 55(12), 615-621.
6. Reid, J., Scott, E. M., Calvo, G., & Nolan, A. M. (2017). Definitive Glasgow acute pain scale for cats: validation and intervention level. Veterinary Record, 108(18).

 

 

PAYLAŞ